Ledenlogin

Een ‘tweedehands’ e-boek bestaat niet

Beeld: 

Het Nederlandse Uitgevers Verbond (NUV) spande een kort geding aan tegen de site Tomkabinet, die zichzelf een tweedehands e-boekensite noemt. De kortgeding rechter wees hun eis gisteren af, waardoor Tomkabinet zijn activiteiten ongehinderd kan voortzetten. Nochtans zijn er tal van juridische, economische en technologische argumenten om deze (illegale) doorverkoop van digitale boeken als zogezegde ‘tweedehands’ waren, een halt toe te roepen.

Uitputting geldt niet bij digitale boeken

Tomkabinet beroept zich op het uitputtingsbeginsel dat het distributierecht ‘uitput’ en toelaat dat je fysieke boeken na aankoop kan doorverkopen, uitlenen aan kennissen enz.) en op de uitspraak in de Usedsoft.v/Oracle rechtszaak waarin het Europese Hof van Justitie oordeelde dat de doorverkoop van softwarelicenties (downloads) van Oracle niet strijdig was met het Europese recht. De specifieke Europese wetgeving voor software liet dit toe. Wel gold als voorwaarde voor de doorverkoop dat een gebruiker de verkregen gebruikerslicentie niet kan opsplitsen en dat de rechthebbende zich met alle technologische middelen ervan mag vergewissen dat de zijn kopie onbruikbaar maakte.

De kortgeding rechter meent nu dat niet met zekerheid kan worden gesteld of de betekenis van het arrest zich ook uitstrekt tot de handel in e-boeken. Nochtans zijn er meerdere redenen om e-boeken en softwaren niet over eenzelfde kam te scheren. Dit werd onlangs uitdrukkelijk vastgesteld door het Duitse Hof van Hamm dat besloot dat downloads van luisterboeken niet vallen onder het distributierecht, maar onder het publiek mededelingsrecht. De bijzondere software wetgeving doet geen afbreuk aan de Europese principes die gelden voor beschermde werken zoals e-boeken.

Het auteursrecht als fundament van creativiteit en ondernemingszin

Het auteursrecht is een middel om geapprecieerd en gemotiveerd te blijven om te creëren en investeren en om economisch te kunnen overleven. Creativiteit en economie gaan hand in hand, zonder deze tandem zou de grote diversiteit aan culturele goederen en diensten niet bestaan. Het is begrijpelijk dat een consument gewoonten geënt op het gebruik van fysieke boeken wil transponeren naar een digitaal boek. Het probleem is echter dat een digitaal exemplaar niet één maar talloze malen simultaan kan worden doorverkocht met behoud van de kwaliteit van de oorspronkelijke kopie.

De lagere prijs voor het digitale boek, gecombineerd met de investeringen in nieuwe technologieën, heeft bovendien een grote impact op het verdienmodel. Uitgevers ontwikkelen daarom een nieuwe aanpak: er worden (cross-mediale) samenwerkingsverbanden gesmeed en er wordt volop geëxperimenteerd met digitale apps, abonnementsystemen, streaming diensten, digitale platformen,… die toelaten een e-boek voor beperkte duur uit te lenen enz. Uitgevers zijn zich bewust van de noden van de consument en zijn bereid daar op in te spelen. Maar het initiatiefrecht moet bij de (professionele) makers blijven, niet bij zelfverklaarde bemiddelaars.

Een digitaal boek verslijt niet

Digitale boeken ondergaan geen slijtage zoals een fysiek boek. Een digitale kopie behoudt zijn originele kwaliteit en economische waarde. Je kunt dus bezwaarlijk spreken over een ‘tweedehands’ e-boek. De toevoeging van interactieve elementen maakt niet dat je een boek kan reduceren tot software. Gesteld dat de doorverkoop van de originele kopie van e-boek mogelijk is, blijft dit technologisch gezien een hele uitdaging. Tenzij de doorverkoop kan gebeuren in een door de rechthebbenden gecontroleerde omgeving, met productsleutels of andere beschermingsmaatregelen, zal zich steeds het probleem stellen dat één exemplaar talloze malen kan worden verkocht en de rechthebbenden aanzienlijke inkomsten mislopen. Het initiatiefrecht om de doorverkoop van digitale boeken al dan niet toe te staan of te faciliteren ligt daarom terecht bij de rechthebbenden.

Tomkabinet beweert illegale uploads te willen afremmen, terwijl er duidelijk geen enkele technologische garantie wordt geboden op dit vlak. Tomkabinet remt het illegale aanbod niet af, het moedigt het net aan. Rechthebbenden voelen zich in de steek gelaten wanneer het aankomt op een adequate halt aan het illegale aanbod. Politici steken er niet graag hun nek voor uit, uit vrees niet populair over te komen bij de consument. De rechthebbenden moeten dus zelf uitzoeken hoe een buitenlandse website, die hun digitale boeken gratis ter beschikking aanbiedt, uit de lucht kan worden gehaald. Er is grote waakzaamheid wanneer het gaat over nieuwe misdrijven zoals computerinbraak, identity theft, phishing, maar als het gaat over illegale sites waar boeken kunnen worden gedownload, wordt dit haast welwillend genegeerd.

Het feit dat piraterij op grote schaal bestaat, is de verantwoordelijkheid van een hele samenleving: politiediensten, gerecht, technische tussenpersonen én de consument zouden zich aangesproken moeten weten. Rechthebbenden investeren veel liever in de verdere uitbouw van een aantrekkelijk digitaal aanbod, in samenwerking met eerlijke actoren uit de boekenketen, dan in rechtsprocedures om de ongrijpbare, internationale piraterij zelf een halt toe te roepen. De Europese Commissie lanceerde begin juli een actieplan om auteursrechten op een efficiënter wijze te beschermen. Benieuwd of deze ‘wake up call’ een mentaliteitswijziging kan teweeg brengen.

Evi Werkers, jurist Boek.be